451      0     Dolzarb, Ma'naviyat

GITLERNING TINCHINI BUZGAN OVOZ

Yudka (Yuriy) Levitan 1914 yil 19 sentyabrda (2 oktyabr`) Vladimir shahrida tikuvchi oilasida tug’ilgan. Uning ota-onasi Berka Shmulevich (Shmuylovich) va Mariya Yulevna (Yudkovna) Levitan edi. Tsaristlar davrida Berka Shmulevich Levitan yahudiylarning ibodat uyi va Vladimir
ibodatxonasining iqtisodiy kengashi a’zosi bo’lgan.

Bolaligida Yuriy Levitanga ovozi baland bo’lgani uchun Truba laqabi berilgan edi. Levitan doimiy ravishda o’z talaffuzi ustida ishladi. Talaffuzini rivojlantirish uchun u matnlarni oyog’ini osmonga qilib turgan holda o’qiydi.

Diktor – muhandis emas

Yuriy Borisovich muhandisga aylanishi mumkin edi, ammo u Vladimir aktsiyasi tufayli butun dunyoga mashhur diktor bo’la oldi. 16 yoshli yigit Moskvaga kino maktabida o’qish uchun keladi.
Ammo, u muvaffaqiyatsizlikka uchraydi. Lekin, bundan tushkunlikka tushmay, o’z hayotini kino yoki teatr bilan bog’lashga ahd qildi.

–Bir kuni ko’chada radioeshittirish kurslari uchun tanlov haqidagi e’longa ko’zim tushdi, – deydi Yuriy Borisovich. – Imtihon oluvchilar orasida taniqli aktyor Vasiliy Kachalov ham bor edi, u meni talaffuzimga ham qaramay guruhga qo’shdi.

Stalinning eng yoqtirgan ovozi

Levitan doim o’z ustida ishlardi. Tez orada yosh ijodkorning efirga chiqishiga ruxsat berishdi. Uning efirga chiqayotganini Stalin birinchi marotaba “Pravda” gazetasi orqali bilgan. Stalinga Levitanning ovozi shu qadar yoqib qoladiki, u Levitandan 17-partiya qurultoyida besh
soat davomida birorta xatolarsiz ma’ruza o’qishni so’raydi. Levitanning bunday muvaffaqiyatlaridan so’ng, unga “Chelyuskin” muzyorar kemasining ekipajini qutqarish, Valeriy Chkalov ekipajini Parijga uchishi (1937), Ivan Papaninning Arktikaga ekspeditsiyasi kabi dasturlar
ishonib topshiriladi.

Ikki ming byulleten

Urush paytida diktor Levitan jami 2000 dan ortiq hisobotlar va 120 dan ortiq favqulodda xabarlarni efirga uzatdi. O’tgan asrning 50 yillarida Levitanning efirga berilgan eshittirishlari arxivdan olinib qayta xalqqa eshittirildi.

Birinchi raqamli dushman

Aytishlaricha, Yuriy Borisovich Gitlerning birinchi raqamli dushmanlari safiga kirgan. Nega deysizmi? Uning baland va ishonch bilan yangragan ovozi askarlarning kayfiyatini ko’tarib, g’alabaga bo’lgan ishonchning ortishiga sababchi bo’lgan. Germaniya razvedkasi hatto SSSRning
radiokarnaylarini o’g’irlash rejalarini ham tuzdilar. Bosh radio uchun 100 ming mark pul mukofoti ham belgilangan edi. Ammo, Germaniya razvedkasining rejasi amalga oshmadi. Rossiyada esa Levitanni mustahkam qo’riqlashar, hatto uning ko’rinishi haqida gazetada “fake” xabarlar
tarqatishardi.

Xalq muhabbati

1945 yil 9 may soat 21:55da Levitan SSSR Germaniya ustidan g’alaba qozongani haqida Oliy Bosh Qo’mondonning buyrug’i matnini efirga uzatdi. Aslida transilatsiya GUMda joylashgan radiostantsiyada amalga oshirilishi kerak edi, ammo diktor kuchaytirilgan muhofaza va harbiy kiyim orqali ham Qizil maydonda to’plangan olomon ichidan chiqib keta olmadi.

–O’rtoqlar, men kechikyapman, ishlashim kerak, – deydi Levitan, ammo xalq “nima bo’lsa ham biz bilan qol, g’alabani e’lon qil”, deganidan so’ng Levitan xalq oldida G’alabani e’lon qiladi.

Yuriy birinchi va ikkinchi

Birinchi marta kosmosga qilinadigan parvoz nutqlari Levitanga topshirildi. 17 aprel` kuni Yuriy Gagarin Markaziy jonli efirga chiqdi. Kosmonavtning nutqini hamma maroq bilan tingladi, shu jumladan Levitan ham. Bu uchrashuvdan keyin ham Yuriy Gagarin yana bir necha bor jonli efirga chiqdi. Levitan (unutmang uning ismi Yuriy Borisovich) bilan qalin do’st bo’lib olishdi. Levitan tez-tez Yuriynikida mehmon bo’lardi. Do’stlari ularni aashtirib qo’ymaslik uchun Yuriy birinchi va Yuriy ikkinchi deya atay boshlashdi.

Noto’g’ri uyushmalar

Levitan aynan ishonchli va baland ovozi uchun efirdan chetlashtirildi. Rahbariyat uning yig’im- terim kompaniyasi va turli xil loyiha natijalari haqida gapira olmaydi, deb “hukm qildi”.
Urush boshlangani e’lon qilgan va birinchi bo’lib kosmosga chiqqan inson bilan jonli efirga chiqqan diktor uchun bunday “hukm” g’ayrioddiy edi. Haddan tashqari rasmiy aloqalar butun mamlakat ahlini bezovta qilib qo’ydi.

Islom Omonjonov

Facebook
Facebook
Twitter
YouTube
Instagram
Telegram
Vk

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi.